تبلیغات
ما آخرالزمانیها - حافظ و مهدویت
جمعه 15 تیر 1386

حافظ و مهدویت

   نوشته شده توسط: ۷۶۷    نوع مطلب :مقاله ها ،

حافظ و مهدویت

خرابم می‏كند هردم فریب چشم جادویت مدامم مست می‏دارد نسیم جعد گیسویت.....

حافظ و مهدویت

خرابم می‏كند هردم فریب چشم جادویت مدامم مست می‏دارد نسیم جعد گیسویت
كه شمع دیده افروزیم در محراب ابرویت؟ پس از چندین شكیبایی شبی یا ربّ توان دیدن
كه جان را نسخه‏ای باشد ز لوح خال هندویت سواد لوح بینش را عزیز از بهر آن دارم
صبا را گو كه بردارد زمانی برقع از رویت تو گر خواهی كه جاویدان جهان یكسر بیارایی
برافشان تا فرو ریزد هزاران جان ز هر مویت وگر رسم فناخواهی كه از عالم براندازی
من از افسون چشمت مست و او از بوی گیسویت من و باد صبا مسكین دو سرگردان بی‏حاصل
نیاید هیچ در چشمش بجز خاك سر كویت زهی همت كه حافظ راست از دنیا و از عقبی

حافظ را كمتر كسی است كه نشناسد، شهرتش جنبه جهانی دارد و نام او برای ایرانیان نامی كاملاً آشناست و اغلب آنها از اشعار او ابیاتی را از بر دارند.
انتخاب تخلّص «حافظ»، حكایت از ذوق هنری و تعلق خاطر سراینده، به قرآن و مفاهیم ملكوتی آن دارد. پیوند عشق و عرفان حافظ را موفق كرد تا از تركیب این دو عنصر مجموعه‏ای شگفت‏انگیز و دلپذیر بوجود آورد.
در غزلیات حافظ، علاوه بر عشق الهی كه سرچشمه عرفانی دارد، موارد بسیاری درباره عشق انسانی و نشانه‏های آن یافت می‏شود. در اینگونه از غزلها آشكارا از اندام آدمی: چشم، ابرو، خال، زلف، لب لعل و خصوصیات جسمانی و مادی صحبت می‏شود و سراینده آن را به‏صورت یك ارتباط منطقی با محبوب ازلی مرتبط می‏سازد، این عشق انسانی در نهایت منجر به عشق الهی می‏شود.
در تعریف عشق آمده است كه: عشق بر دوگونه است، یكی احساسات و عواطف و محبت انسانها نسبت به یكدیگر كه آن را عشق مجازی می‏گویند و دیگری عشق به پروردگار جهانیان كه آنرا عشق حقیقی گویند و در این مقال می‏خواهیم بدانیم كه عشق به حضرت پیامبر، صلّی‏اللّه‏علیه‏وآله، و خاندان طاهرینش در كدامیك از این دو تعریف می‏گنجد، در این‏باره از پیامبر اكرم، صلّی‏اللّه‏علیه‏وآله، نقل است كه: «هیچ بنده‏ای مؤمن نیست تا اینكه من نزد او از زن و فرزند و مال و همه مردم محبوب‏تر باشم.» و در روایتی آمده است: «از خودش».1
و در حدیث دیگری می‏فرماید: «خدا را به‏خاطر نعمتهایی كه به‏شما داده دوست بدارید و مرا به‏خاطر دوستی خدا.»2
حاصل آنكه دوستی و محبت به اولیای حق همان مسأله محبت به خداست، عشق ورزیدن به اهل بیت، علیه‏السلام، همان عشق ورزیدن به
مقام ربوبیت است و درحقیقت دوستی اهل بیت، علیهم‏السلام، حكم پلی را دارد كه عاشق را به‏سوی حق و حقیقت هدایت می‏كند.
حافظ نیز سرمنشأ عشق و راه وصل را در جمال یار جستجو می‏كند و جمال یار را بازتاب جمال حق در عرصه آفرینش می‏داند. طی این سلوك و وجود روح‏افزای محبوب به عاشق حیاتی دوباره می‏بخشد و اثر فنا را در وی می‏زداید و نامش را برای ابد در جریده عالم ثبت می‏كند.
ثبت است بر جریده عالم دوام ما هرگز نمیرد آنكه دلش زنده شد به عشق
اكنون می‏خواهیم بدانیم چه‏كسی می‏تواند بر فردی مثل حافظ اثر بگذارد و اساسا انسان كامل در عصر حافظ چه‏كسی بوده است؟
آیا مشایخ شهر كه الگوی عوام به‏عنوان یك انسان كامل بوده‏اند می‏توانستند الگوی حافظ باشند؟ به‏طور یقین پاسخ منفی است.
كه در مشایخ شهر این نشان نمی‏بینم نشان اهل خدا عاشقی است با خود دار
نشان انسان كامل و در لسان حافظ (مرد خدا) عاشقی است و خواجه عشق را در مشایخ شهر نمی‏بیند.
زاهد ظاهربین نیز از نمادهای منفی شعر حافظ است. زاهد فقط به‏ظاهر می‏نگرد و از باطن و نهانخانه دل بی‏خبر است.
در حق ما هرچه گوید جای هیچ اكراه نیست زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نیست
چنانچه پیداست، حافظ زاهد را به‏عنوان راهبر نمی‏پذیرد، معشوق حافظ از خاك بوجود آمده، ولی به آن دلبستگی ندارد و به‏عبارتی رنگی از تعلق بر خویش ندارد.
ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است غلام همت آنم كه زیر چرخ كبود
پس محبوب حافظ باید انسان كامل باشد، استاد مطهری، رحمة‏الله‏علیه، در شرح انسان كامل می‏گوید:
«انسان، مانند بسیاری از چیزهای دیگر كامل و غیركامل دارد و شناخت انسان كامل و انسان نمونه از دیدگاه اسلام، از آن نظر برای ما اهمیت دارد كه اگر بخواهیم یك مسلمان كامل باشیم، باید بدانیم كه انسان كامل چگونه است و سیمای معنوی انسان كامل چه مشخصاتی دارد، تا در پرتو این شناخت بتوانیم خود و جامعه خود را آنگونه بسازیم. انسان كامل در اسلام یك انسان ایده‏آل و ذهنی نیست، بلكه وجود عینی دارد».
استاد مطهری، پیغمبر اكرم، صلّی‏اللّه‏علیه‏وآله، را به عنوان یك نمونه انسان كامل و بعد از ایشان حضرت امام علی، علیه‏السلام، را به‏عنوان نمونه دیگر معرفی می‏نماید.
استاد ادامه می‏دهد:
«عقل، عشق، محبت، عدالت، خدمت و آزادی از انواع ارزشهای انسانی هستند، حال كدام انسان، انسان كامل است، او كه فقط عابد محض است؟ یا عاشق محض؟ عادل محض؟ و... نه هیچكدام، انسان كامل نیست، انسان كامل انسانی است كه همه این ارزشها، [درحد اعلی [و [هماهنگ با یكدیگر] در او رشد كرده باشد و علی، علیه‏السلام، چنین انسانی است».3
انسان كامل در شعر حافظ
استاد مطهری در كتاب آیینه جام، ابیاتی را تحت عنوان انسان كامل در شعر حافظ گردآوری نموده است، كه از آن جمله‏اند:
او سلیمان زمانست كه خاتم با اوست گرچه شیرین دهنان پادشهانند، ولی
در احادیث شباهتهای فراوانی برای آن حضرت با انبیا ذكر شده است و از آن جمله در شباهت آن حضرت با سلیمان، علیه‏السلام، آمده است: بادها به‏اذن خداوند مسخّر وی می‏گردند و سلطنت او بر تمام زمین گسترده خواهد شد و امیر مؤمنان در این رابطه می‏فرماید:
«نخستین‏كاری كه قائم در انطاكیه انجام می‏دهد این است كه تورات را از غاری بیرون می‏آورد كه عصای موسی و انگشتر سلیمان در آن است.»4
و نیز می‏فرماید:
«در بیت‏المقدس، تابوت سكینه و [انگشتر سلیمان] و الواحی را كه بر موسی نازل شده بیرون می‏آورد.»5
همچنین امام صادق، علیه‏السلام، می‏فرماید:
«عصای موسی و انگشتر سلیمان در دست او خواهد بود.»6
كه در برابر چشمی و غایب از نظری تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین كار
امیر مؤمنان در این رابطه می‏فرماید:
«هنگامی كه امام غایب از دیده‏ها پنهان شود و مردم از غیبت او ازحد شرع بیرون روند، توده مردم خیال می‏كنند كه حجت خدا ازبین رفته و امامت باطل شده است. سوگند به خدای علی در چنین روزی «حجت خدا در میان آنهاست»، در كوچه و بازار آنها گام برمی‏دارد و بر خانه‏های آنها وارد می‏شود و در شرق و غرب عالم به سیاحت می‏پردازد و گفتار مردمان را می‏شنود بر اجتماعات آنها وارد شده سلام می‏فرمایند...»7
از گوشه‏ای برون آی ای كوكب هدایت در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود
روایت زیر با مصرع دوم بیت مذكور مطابق است.
امام زین‏العابدین، علیه‏السلام، می‏فرماید:
«فتنه‏هایی چون امواج تاریك شب بر آنها هجوم می‏آورد كه كسی از آنها رهایی نمی‏یابد، بجز افرادی كه خداوند از آنها پیمان گرفته است، آنها شعله‏های هدایت و سرچشمه‏های دانش و فضیلت هستند، كه خداوند آنها را از هر فتنه تاریك نجات می‏دهد».8
حاصل آنكه بیت یاد شده از حافظ برگرفته از واقعیاتی است كه در متن احادیث نقل است: خواجه شیراز در شرایط نابسامان جامعه در جستجوی كوكب هدایت، حضرت مهدی موعود، عجّل‏اللّه‏تعالی‏فرجه، است تا ازطریق وی به حقایق دست یابد.
كه هم نادیده می‏بینی و هم ننوشته می‏خوانی هواخواه توأم جانا و می‏دانم كه می‏دانی
پیامبر اكرم، صلّی‏اللّه‏علیه‏وآله، می‏فرماید:
«نیكان عترت من، و پاكان بستگان من، در كودكی حكیم‏ترین مردمان، و در بزرگی داناترین آنان هستند. آگاه باشید كه ما خاندانی هستیم كه از علوم خدا به‏ما تعلیم شده است و از حكمت خدا به‏ما عطا شده، و از صادق مصدق فرا گرفتیم».9
آری آن حضرت خزانه‏دار علوم الهی است و اسرار الهی را از صادق مصدق فرا گرفته و به‏همین علت از اسرار درونی خواخواهان خود مطلع است.
(ادامه دارد)

* برگرفته از كتاب: دلبری برگزیده‏ام، مجتبی معظمی
منبع : سایت سراج